Ποιητική Αλήθεια

"Γιατί η διαφορά η τρομερή εστάθηκε ότι οι ποιητές, που μοιάζαν την αλήθεια, είπανε ψέματα. Εγώ όμως, που μοιάζει με τα ψέματα, έζησα την αλήθεια"

Ἀρχεῖο γιὰ τὸν μῆνα “Δεκεμβρίου, 2011”

« Ένας απλός φωτογράφος » (Ιωάννης Δρόσσος)

« Ένας απλός φωτογράφος »

του Ιωάννη Δρόσσου

Ζω σε μια χώρα όπου η φτώχεια αυξάνεται κατακόρυφα και ραγδαία. Η εύρεση
εργασίας είναι εξαιρετικά δύσκολη και το να μετατρέψεις το μεγαλύτερό σου όνειρο
σε πραγματικότητα είναι σχεδόν αδύνατο. Στην περιοχή όπου ζω τα τελευταία είκοσι
περίπου χρόνια υπάρχουν δυο πλευρές, τις οποίες χωρίζει μια μεγάλη λεωφόρος. Από
την μία πλευρά του δρόμου στέκονται γεμάτες περηφάνεια, νεόκτιστες
πολυκατοικίες, που αποτελούνται από μεγάλα διαμερίσματα με υπέροχη θέα στην
παραλία και στο απέραντο γαλάζιο της. Στις πυλωτές τους βλέπει κανείς
σταθμευμένα αυτοκίνητα πολυτελείας. Στην απέναντι μεριά απεικονίζεται η σκληρή
και οδυνηρή πραγματικότητα της κοινωνίας. Φυσικά εγώ ανήκω σε αυτήν την
πλευρά. Η οικογένειά μου φτωχή, με τους γονείς μου να δίνουν τον δικό τους
καθημερινό αγώνα για επιβίωση. Για περίπου ένα χρόνο που είμαι άνεργος, η
παρατηρητικότητα έχει καταντήσει για μένα ένα είδος ανάγκης. Ανέπτυξα με γοργούς
ρυθμούς τις φωτογραφικές μου ικανότητες καθώς από μικρή ηλικία η φωτογραφία
ήταν μια από τις αγαπημένες μου ασχολίες κι όσο περνούσαν τα χρόνια τόσο
περισσότερο ένιωθα πως ήταν το μοναδικό μου όπλο και ο καλύτερός μου φίλος.
Καθημερινά κυκλοφορώ χωρίς χρήματα με μοναδική μου συντροφιά την
φωτογραφική μου μηχανή που επαληθεύει τα μάτια μου, και το μόνο που έχω την
δυνατότητα να κάνω είναι να κάθομαι σε διάφορα σημεία της περιοχής, να παρατηρώ
τον κόσμο, να συλλογίζομαι και να φωτογραφίζω. Έτσι, μέσα από τον φακό βλέπω
άστεγους που γεμίζουν τα πάρκα και τα παγκάκια τους, χτίζοντας τα δικά τους
σπιτικά χαρτόκουτα για να άντεχουν στο κρύο, οικονομικά κατεστραμένους από τις
τράπεζες και τα δάνεια, απελπισμένους συνταξιούχους που μόχθησαν μια ζωή και
αδικούνται από τον κρατικό μηχανισμό, χρήστες ναρκωτικών ουσιών που έπεσαν
θύματα της κοινωνίας και μετατράπηκαν σε άβουλα όντα, απόκληρους, ανθρώπους
απλους της διπλανής πόρτας που τρέχουν δεξιά και αριστερά με το άγχος
ζωγραφισμένο στο πρόσωπό τους,και νέους που φοβούνται το σήμερα και δεν
τολμούν να σκεφτούν το αύριο. Όλοι αυτοί ανήκουν στην δική μου πραγματικότητα.
Μια πραγματικότητα που μπορεί από μάτι σε μάτι να διαφέρει και να αμφισβητείται,
μα που καταγράφεται ακέραια απ’ τον φακό μου.

Το κείμενο του φίλου μας μπορείτε να το κατεβάσετε ελέυθερα από εδώ

Η προσωπική ιστοσελίδα του Ιωάννη είναι αυτή,όπου μπορείτε να βρείτε ποιήματα  και σκέψεις.

Advertisements

Ενδοχώρα της ανάγκης (Παναγιώτης Στάμος)

Απ’ την τελευταία ποιητική συλλογή του Παναγιώτη Στάμου,

ΕΝΔΟΧΩΡΑ ΤΗΣ ΑΝΑΓΚΗΣ”

– Χειρόγραφο του ποιητή –

Che fece…. il gran rifiuto (Κ.Π. Καβάφης)

CHE FECE…. IL GRAN FIRIUTO*

 

Σε μερικούς ανθρώπους έρχεται μια μέρα
που πρέπει το μεγάλο Ναι ή το μεγάλο το Όχι
να πούνε. Φανερώνεται αμέσως όποιος τόχει
έτοιμο μέσα του το Ναι, και λέγοντάς το πέρα

πηγαίνει στην τιμή και στην πεποίθησί του.
Ο αρνηθείς δεν μετανοιώνει. Aν ρωτιούνταν πάλι,
όχι θα ξαναέλεγε. Κι όμως τον καταβάλλει
εκείνο τ’ όχι — το σωστό — εις όλην την ζωή του.

~ Κ.Π. Καβάφης

Σημείωση:

*Πρόκειται για στίχο του Δάντη που αποδίδεται ως “ο οποίος έκανε (ή πρόλαβε) … την μεγάλη άρνηση”. Τα αποσιωπητικά δηλώνουν τις λέξεις του δαντικού στίχου per vilta (“από δειλία”) που ο Καβάφης σκόπιμα παρέλειψε.

Ο μελοποιημένος Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης

γράφει o Σπύρος Αραβανής 

papadiamantis01Σε λίγες ώρες μαζί με το 2011 μάς αποχαιρετά και το «Έτος Παπαδιαμάντη» στα πλαίσια του οποίου έγιναν πάρα πολλές εκδηλώσεις -από ημερίδες και θεατρικές παραστάσεις μέχρι και αγρυπνίες… Ηπαρουσία του Σκιαθίτη συγγραφέα στην ελληνική δισκογραφία αντίθετα με το έντονο -τις τελευταίες κυρίως δεκαετίες- «παρών» του στα ελληνικά γράμματα είναι μετρημένη εικάζουμε για λόγους είτε καλλιτεχνικούς (ελάχιστα τα ομοιοκατάληκτα ποιήματά του, γλώσσα και στιχουργική δυσπρόσιτη για μελοποίηση κ.ά.) είτε έξω-καλλιτεχνικούς (π.χ. διαφορετικές ιδεολογικές και θρησκευτικές τοποθετήσεις των συνθετών). Ωστόσο, με το πέρασμα των χρόνων ακολουθεί μια αυξάνουσα πορεία όπως άλλωστε και η αποδοχή του από το αναγνωστικό κοινό και τους φιλολογικούς κύκλους.

Ο Παπαδιαμάντης μουσική ποιεί…
Η σχέση του όμως με τη μουσική δεν περιορίζεται μόνο στη μελοποίηση του έργου του από τους συνθέτες. Ο μελετητής του παπαδιαμαντικού έργου, φιλόλογος Ν. Δ. Τριανταφυλλόπουλος, εύστοχα έχει γράψει: «ο Παπαδιαμάντης μουσική ποιεί, όποια μορφή κι αν έχει το γραπτό του. Είναι άκρως μουσικός». Επίσης, ο ίδιος οΠαπαδιαμάντης, το 1903, δημοσίευσε δύο άρθρα υπό τον γενικό τίτλο: Αποσπάσματα Σκέψεων στα πλαίσια μιας ευρύτερης γλωσσικής μελέτης του η οποία παρέμεινε όμως αδημοσίευτη. Στο πρώτο άρθρο με τον τίτλο Ο Εθνικός χορός και η Μουσική σχολιάζει με πνεύμα ειρωνικό και οξύ την απαξίωση των εθνικών μας χορών και την προτίμηση των συγχρόνων του σε ξενόφερτα είδη. Χαρακτηριστικό είναι το απόσπασμα που παραθέτουμε από τον πρόλογο (1):

“Ἰσχυρίζονται ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ περισωθῇ ἐκ στοματικῆς παραδόσεως ἡ μουσικὴ τῶν ἀρχαίων Ἑλλήνων· ἄρα ἡ βυζαντινὴ εἶναι μεσαιωνικὴ καὶ ἀφόρητος εἰς τὰ ἀριστοκρατικὰ ὦτα τῶν παρ᾿ ἡμῖν νεοπλούτων.
Ἀλλὰ δὲν ἐσώθη ἐπὶ ἀρχαίων ἀγγείων τὸ σχῆμα καὶ ὁ τρόπος τῆς ἀρχαίας ἑλληνικῆς ὀρχήσεως; Δὲν φαίνεται ὅτι ὁ τσάμικος καὶ ὁ συρτὸς καὶ ὁ καλαματιανὸς εἶναι ὅμοιοι μὲ τὸν κύκλιον καὶ τὸν πυῤῥίχιον τῶν παλαιῶν μας προγόνων; Διατὶ τότε ἀποῤῥίπτουσι τὸν ἐντόπιον, τὸν ἐν κύκλῳ καὶ γραφικότητι καὶ πλαστικότητι σωμάτων χορόν, καὶ ἀσπάζονται τὸν ξενικόν, τὸν κατὰ ζεύγη;
Ἁπλούστατα
διότι τοὺς ἀρέσει  πολιτισμὸς τῶν Ἑσπερίων καὶ μόνον πρὸς τὸ θεαθῆναι ἐπιτηδεύονται ὅτι εἶναιθαυμασταὶ δῆθεν τοῦ ἀρχαίου περικαλλοῦς κόσμου.”

Στο δεύτερο άρθρο του με τίτλο: Η Μουσική και τα Ιερά Ευαγγέλια υπεραμύνεται της πατροπαράδοτης Εκκλησιαστικής μουσικής καθώς και της γλώσσας που είναι γραμμένα το Ευαγγέλιο και τα ιερά άσματα, λέγοντας ότι έχει το μοναδικό προνόμιο στον κόσμο να είναι ζωνταντή μετά από είκοσι αιώνες «εις την ακοήν τουλάχιστον».

trygonicdΟ Παπαδιαμάντης στην ελληνική δισκογραφία
Στο χώρο, τώρα, της δισκογραφίας, τουλάχιστον από το 1950 και μετά, πρώτη εμφάνιση μελοποιημένου έργου του Παπαδιαμάντη, έγινε μόλις στα 1982, στο δίσκο τουΣταύρου Κουγιουμτζή Μικραίνει ο κόσμος(Lyra). Ο συνθέτης μελοποίησε δύο στροφές από το Εικόν’ αχειροποίητη, ποίημα που βρίσκεται ενσωματωμένο στο διήγημα του μεγάλου πεζογράφου, Ειδύλλιον της Πρωτομαγιάς. Το τραγούδι με έναν αργόσυρτο ρυθμό και βυζαντική μελωδικότητα, σαν ιερός ψαλμός, τραγούδησε η κόρη του συνθέτη, Αιμιλία Κουγιουμτζή.

Το ποίημα αυτό έχει γνωρίσει και τις περισσότερες μελοποιήσεις αφού ήδη στην δισκογραφία υπάρχουν τέσσερα τραγούδια: Ο Ορφέας Περίδης, το 2003, στο δίσκο του Τι θα πει ζωή (Ακτή, Sony Music) μελοποιεί το μεγαλύτερο μέρος του και το 2006, στο δίσκο Το σκοτεινό τρυγόνι, (Lyra) ο οποίος είναι εξ΄ ολοκλήρου με μελοποιημένα ποιήματα του Παπαδιαμάντη, υπάρχουν δύο τραγούδια βγαλμένα από τους στίχους αυτού του ποιήματος. Το πρώτο, Στα μάτια τα ψιχαλιστά (σύνθεσηΜανώλης Λιαπάκης) που είναι ένα μόνο δίστιχο: «Στα μάτια τα ψιχαλιστά πόχ’ έρωτας καρτέρι,/ πόσο μεθύσι μέθυσα ένας Θεός το ξέρει» το ερμηνεύει ο Σωκράτης Μάλαμας. Το δεύτερο, με τον ομώνυμο τιτλο, ερμηνεύει η Μαρία Κώττη (των Χαΐνηδων) και είναι σε σύνθεση του Νίκου Μαστοράκη. Στον δίσκο αυτό οι ερασιτέχνες μουσικοί Νίκος ΜαστοράκηςΜανόλης Λιαπάκης και Κώστας Πανταζής μελοποίησαν 12 ποιήματα – κείμενα του Παπαδιαμάντη  για τις ανάγκες της θεατρικής διασκευής του έργου Φόνισσα που παρουσιάστηκε το 2003 από τη θεατρική ομάδα του δήμου Ιεράπετρας. Εκτός απόν Μάλαμα και την Κώττησυμμετέχουν ακόμα ο Ψαραντώνης, η Νίκη Τσαΐρέλη, η Λιζέτα Καλημέρη, η Νίκη Ξυλούρη, ο Χαρίλαος Παπαδάκης και ο Μανόλης Λιαπάκης.

papadiamantis2Επιστροφή, στα 1986 και στο Μόντρεαλ του Καναδά, όπου ο συνθέτης, πιανίστας, ενορχηστρωτής και ιεροψάλτηςΒασίλης Χατζηνικολάουκυκλοφόρησε ένα lp σε ιδιωτική έκδοση, πάνω στο λόγο του «κυρ-Αλεξάνδρου» με ερμηνευτή τον Ιωσήφ Καρτάφιλο, ένα έργο όμως για το οποίο δεν έχουμε περισσότερες πληροφορίες. Ο ίδιος συνθέτης, επίσης, το 2008 κυκλοφόρησε το δίσκο Τα μπλουζ της ψυχής μου (Lyra) -ένα ιδιαίτερο μείγμα αμερικάνικου μπλουζ και βυζαντινών μελωδιών- στον οποίο εμπεριέχεται το κομμάτι Ψαλμός, μια σύνθεση πάνω στην ελεύθερη απόδοση στίχων του Ψαλμού 83 του Δαβίδ από τον Παπαδιαμάντη.

Αρκετά χρόνια μετά, το 1999, κυκλοφόρησαν Τα ρόδινα ακρογιάλια (Ostria-Eros) ένας δίσκος-soundtrack με οργανικά κυρίως θέματα και μελοποιήσεις στίχων και κειμένων του συγγραφέα από τον Δημήτρη Κατακουζηνό για την ομώνυμη ταινία του Ευθύμη Χατζή με ερμηνεύτρια τη Σαβίνα Γιαννάτου. Την ίδια χρονιά ο συνθέτηςΓιώργος Βούκανος κυκλοφόρησε μια δισκογραφική δουλειά σε στίχους Μαίρης Βούκανου εμπνευσμένους απο τα διηγήματα του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη. Το διπλό cd είχε τίτλο Τα Τραγούδια του Θεού – Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης και ερμήνευσαν γνωστοί τραγουδιστες όπως ο Γιάννης Βογιατζής, ο Λάκης Παπαδόπουλος, η Σοφία Βόσσου, ο Δάκης κ.ά. και διάβασαν ηθοποιοί όπως ο Τίτος Βανδής, η Μπέτυ Βαλάση και ο Γιάννης Βόγλης.

kayaloglou_papadiamantisΣημαντική είναι η συνεισφορά  της Αλίκης Καγιαλόγλου η οποία, το 2004, κυκλοφορεί το δίσκο Η Αλίκη Καγιαλόγλου διαβάζει και τραγουδά Παπαδιαμάντη (Συν Αθηνά και χείρα κίνει) και πρόκειται για μια δουλειά αποτέλεσμα μιας πρότασης που έγινε στον συνθέτη και μαέστρο Άλκη Μπαλτά από το Φεστιβάλ Θρησκευτικής Μουσικής της Πάτμου. Επελέγησαν αποσπάσματα από πέντε διηγήματά του ΠαπαδιαμάντηΗ γλυκοφιλούσα, Αγία Αναστάσσα, Ο Καλούμπας, Τρελή βραδυά και το Μοιρολόγι της φώκιας. Ο συνθέτης του έργου είχε δηλώσει σε συνέντευξή του σχετικά με την μελοποίηση που επιχείρησε (2):

«Σε πολλά διηγήματά του ο Παπαδιαμάντης βάζει τους ήρωές του να τραγουδούν. Τους ήχους στα σημεία που η ροή των διηγημάτων διακόπτονταν και τραγουδούν προσπάθησα να ακούσω και να μεταφέρω σε μουσική. Το πράγμα δεν ήταν απλό. Πρέπει εσωτερικά να ενσωματώνεται στο πνεύμα του Παπαδιαμάντη. Ηταν μια πρόκληση».


papadiamantis3Άλλες μελοποιήσεις
Διάσπαρτες μελοποιήσεις έχουμε ακόμα σε δίσκους των Μιχάλη Κουμπιού (Ζωγραφιστά τραγούδια, 1993), Ανδρέα Αρτέμη (Fontana amorosa, 2001),  Λουδοβίκου των Ανωγείων (Γκρεμό δεν έχουν τα πουλιά, 2006), Μιχάλη Σιγανίδη (Μιχάλης Σιγανίδης & Φίλοι Μίλτου Σαχτούρη / ΟΙ ΑΛΛΟΙ live , 2009). Η πιο πρόσφατη εργασία, μέσα στο 2011, ανήκει στον Νίκο Μαμαγκάκη. Ο τίτλος της, Εγκώμιο στον Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη, (Ιδαία) και περιέχει δώδεκα τραγούδια σε στίχους από διηγήματα-μυθιστορήματα, έξι ορχηστρικά και ανάγνωση από τον συνθέτη τεσσάρων διηγημάτων με ειδικά για αυτά συνθέμενη μουσική. Τραγουδούν οι: Σαβίνα Γιαννάτου, Τάσης Χριστογιαννόπουλος, Δημήτρης Κοντογιάννης, Μαρίνα Δακανάλη, Ειρήνη Δερέμπεη και Αλέξανδρος Καψοκαβάδης.

Τέλος, το καλοκαίρι που μας πέρασε, λόγω της επετείου των 100 χρόνων από το θάνατο του Παπαδιαμάντη έγιναν, όπως είπαμε, πολλές εκδηλώσεις αφιερωμένες στον κοσμοκαλόγερο της λογοτεχνίας μας. Αξίζει να μνημονεύσουμε ξεχωριστά το Φεστιβάλ Φιλίππων-Θάσου όπου ανάμεσα στα άλλα θεατρικά και μουσικά δρώμενα ο Αλκίνοος Ιωαννίδης, οι Χειμερινοί Κολυμβητές και το συγκρότημα Εν Χορδαίς παρουσίασαν πρωτότυπες εργασίες-μουσικές αντηχήσεις από τα κείμενα του. Μάλιστα με αφορμή τη μελοποίησή του στο ΙΖ κεφάλαιο της Φόνισσας, το οποίο ερμήνευσε στη συναυλία ηΜαρία Φαραντούρη,  ο Αλκίννος Ιωαννίδης έγραψε ένα ιδιαίτερο -προλογικό- κείμενο εμπνευσμένο από τη γλώσσα και το ύφος του Παπαδιαμάντη, ώστε να περιγράψει την «απόπειρα» της μελοποίησης. Ένα μέρος του είναι το ακόλουθο (3):

Βεβαίως, τό κείμενον τοῦ Σκιαθίτου γέροντος οὐδεμίαν ἀνάγκην μελοποιήσεως ἔχει, καθ’ ὅτι μουσικότατον καθ’ ἑαυτό. Πιθανόν, λοιπόν, ἡ ὅλη ὑπόθεσις νά ἀποτελῇ αὐθαιρεσίαν! Ἐρωτηθείς, βεβαίως, ὁ μουσικός διά τήν ἀνάγκην ὑπάρξεως τοῦ ἐν λόγῳ ἐγχειρήματος, θά ἠμποροῦσεν εὐκόλως νά ὑπεκφύγῃ, λέγων πώς ὁ ἐνθουσιασμός τοῦ ἔχοντος τήν ἰδέαν, Θεοδωρῆ Γκόνη, ἦτο τόσον ὁρμητικός, ὥστε συμπαρέσυρεν τόν ἂμοιρον τροβαδοῦρον, καί νά τόν συγχωρῆτε. Εἰς τήν περίπτωσιν ὃμως πού, μέ κίνδυνον νά ἀπογοητεύσῃ, ὁ λαοπρόβλητος βάρδος ἀποφασίσῃ ὃπως ἀπολογηθῇ εἰλικρινῶς, ἓν μόνον ἠμπορεῖ νά ἀπαντήσῃ: ὁ καλλιτέχνης, ὡς ἂλλος παπαδιαμαντικός Φιλάρετος, ἐνδιαφέρεται ἀποκλειστικῶς ἵνα εὐχαριστήσῃ τόν ἴδιον τον ἑαυτόν του καί δέν τόν μέλλει διά τούς ἂλλους. Ἡ (φεῦ! ἀβεβαία) συνέχεια τῆς λαμπρᾶς πορείας του, ἐξαρτᾶται εἰς μέγιστον βαθμόν ἀπό τό κέφι, καί τό κέφι εἶναι αὐθαίρετον πρᾶγμα. Τό διατί ὑμεῖς, εἰς ἐποχήν ἀνεχείας, ὅπου τήν πλιατσικολογίαν διαδέχεται ἡ φορολογία, πληρώνετε εἰσιτήριον ἵνα παρακολουθήσητε τήν διαδικασίαν, εἶναι ἰδικόν σας ζήτημα καί δέν μοῦ πέφτει λόγος.
(«Η Φόνισσα και ο Λουπαδόρος»,)

anatoliko_parathyroΑχ κυρ- Αλέξανδρε αυτή η ώρα έχει περάσει…
Συνοπτικά, ο λόγος του Παπαδιαμάντη φαίνεται οτι συγκινεί ολοένα και περισσότερους δημιουργούς-συνθέτες. Ο μουσικός τρόπος που τον χειρίζονται ποικίλει, από την έντεχνη σύνθεση και την παραδοσιακή προσέγγιση μέχρι την περισσότερο λυρική και βυζαντινή τεχνοτροπία. Στα περισσότερα πάντως έργα υπάρχει ένας διάχυτος σεβασμός και μια μελωδικότητα εκπνεόμενη από τα κείμενά του, ακόμα κι αν οι συνθέσεις εξυπηρετούν κάποια τηλεοπτική, κινηματογραφική ή σκηνική μεταφορά των έργων του.

Κλείνουμε αυτό το αφιέρωμα με τους στίχους τουΔημήτρη Γιαλαμά σε ένα τραγούδι με τον τίτλο Για τον Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη σε σύνθεση Χρίστου Τσιαμούλη, όπως υπάρχει στον τρίτο δίσκο Ανατολικό παράθυρο του συγκροτήματος Δυνάμεις του Αιγαίουπου εξέδωσε από τον Σείριό του ο Μάνος Χατζιδάκις το 1990:

Προτού το τρίτο τάλαντο σημάνει εσπερινό/ είχε τελειώσει το στερνό του το ποτήρι/
ο κυρ-Αλέξανδρος κρατούσε το ψαλτήρι/ και χάραζε πορεία στον ουρανό./ Αχ, κυρ-Αλέξανδρε, αυτή η ώρα έχει περάσει,/ η νέα γλώσσα κι η εποχή μας απαρνήθηκαν,/
γιατί η κτίση έχει γεράσει./ Τα λόγια του μικρές φωτιές, απόμειναν κρυφές
κάπου βαθιά στα σπλάχνα του η ομορφιά πονάει/ κι εκείνος παίρνοντας πνοή απ’ το γλυκύ το ναι,/ μετρά τις ταπεινές του τις γραφές.


Δείτε το μελοποιημένο απόσπασμα από το ΙΖ΄ κεφάλαιο της Φόνισσας του Παπαδιαμάντη σε απαγγελίαΜαρίας Φαραντούρη και μουσική επένδυση Αλκίνοου Ιωαννίδη από το Φεστιβάλ Φιλίππων τον Αύγουστο του 2011 για τα 100 χρόνια από το θάνατο του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη.

 

Πηγή

Ποιείν Αλμανάκ: Οι 4+ 1 δίσκοι μελοποιημένης ποίησης του 2011 (γράφει ο Σπύρος Αραβανής)

 

1. Τάσος Γκρους,  «Γενιές σημαδεμένες», ποίηση: Μπέρτολτ Μπρεχτ, εκδ. «Ο κόκκινος Γάτος των σύγχρονων πολιτειών».

Ο δεύτερος ολοκληρωμένος δίσκος με πρωτότυπες μελοποιήσεις κειμένων του Μπρεχτ από Έλληνα συνθέτη, κυκλοφόρησε στη χώρα μας μόλις 33 χρόνια μετά τις συνθέσεις του Θάνου Μικρούτσικου, στο έργο του «Μουσική πράξη στον Μπρεχτ»… Η Νάντια Βαλαβάνη επέλεξε τα κείμενα – από θεατρικά και ποιητικά του έργα- και ο Τάσος Γκρους εμπνεύστηκε τις μελωδίες και τραγούδησε στο μεγαλύτερο μέρος. Ο δίσκος είναι χωρισμένος σε τρια μέρη, «Κοσμογονία»-«Πόλεμος»- «Αμφισβήτηση» και παράλληλα με τις μελοποιήσεις υπάρχουν ορχηστρικά μέρη και απαγγελίες από τη Μάνια Παπαδημητρίου, τη Νάντια Βαλαβάνη και τον Ανδρέα Μαυραγάνη. Στις «Γενιές σημαδεμένες» τραγουδούν εκτός του συνθέτη, ο Βασίλης Παπακωνσταντίνου, η Καλλιόπη Βέττα, η Μαρία Παπαγιαννάκη Κόμη και ο Τάσος Αντωνίου, ενώ συμμετέχει και η παιδική χορωδία του παραρτήματος Πειραιά του Ελληνικού ωδείου. Την ενορχήστρωση ανέλαβε ο Γιάννης Κ. Ιωάννου στην οποία και αξίζει να σταθούμε για λίγο καθώς φαίνεται ξεκάθαρη η πρόθεση των δημιουργών να παρουσιάσουν το λόγο του Μπρεχτ με μια σύγχρονη μουσική ματιά όχι όμως με την κυριολεκτική έννοια του όρου. Αυτό σημαίνει πως οι ροκ μουσικές φόρμες και τα hip hop περάσματα ανήκουν πλέον -με τον τρόπο που παρουσιάζονται εδώ- στο αρχείο της παγκόσμιας μουσικής πόσω μάλλον η χρήση του συνθεσάιζερ και των αναμνήσεών του από τη δεκαετία του ‘80…Κι όμως παρόλη την άστοχη, κατά τη γνώμη μου, σε μερικά τραγούδια ενορχήστρωση, η μελωδικότητα του συνθέτη καταφέρνει και αναδύεται θυμίζοντας γάλλους τροβαδούρους π.χ. «Για την παιδοκτόνο Μαρία Φαρράρ», δημιουργώντας εξαίρετα εμβατηριακά άσματα («Αυτή η ανεργία»), μέχρι και ένα ροκ «καρσιλαμά», «Γενιές σημαδεμένες» (σε μια από τις καλύτερες ερμηνείες του Βασίλη Παπακωνσταντίνου τα τελευταία χρόνια….). Συνεπώς το πείραμα να ξεπεράσει τις συνδεδεμένες με το έργο του Μπρεχτ μουσικές φόρμες των Αίσλερ, Βαιλ κ.ά., κρίνεται επιτυχημένο.
Για την ιστορία να πούμε οτι ενώ ο δίσκος ήταν έτοιμος από πέρυσι, ο γερμανικός  εκδοτικός οίκος Suhrkamp που κατέχει τη διαχείριση των δικαιωμάτων του μπρεχτικού έργου δεν παραχωρούσε τα δικαιώματα, θέτοντας ως όρο να αφαιρεθούν 2 τραγούδια και 14 πρόζες…με αποτέλεσμα ο δίσκος να κυκλοφορήσει τελικά χωρίς αυτά τα ήδη ηχογραφημένα του μέρη.  Επίκαιρος, λοιπόν, όπως πάντα, ο Μπρεχτ, διαχρονική όμως και η λογοκρισία του (ακόμη και εκ των έσω!)…

 

 

2. Χρήστος Λεοντής, «Πρωινό άστρο», ποίηση: Γιάννης Ρίτσος, εκδ. Μετρονόμος

Η μουσική σχέση του Λεοντή με τον Ρίτσο γνωστή και διαπιστευμένη. Το «Καπνισμένο Τσουκάλι» (1975) έχει πλέον στρογγυλοκαθίσει στους σημαντικότερους δίσκους της ελληνικής δισκογραφίας. Φέτος ο συνθέτης μας παρέδωσε μια νέα δουλειά σε ποίηματα του Ρίτσου που βαδίζει σε μια άλλη κατεύθυνση, περισσότερο ονειρική και λυρική αφού βασίζεται σε μελοποίηση ποιημάτων από το «Πρωινό άστρο»-«Μικρή εγκυκλοπαίδεια υποκοριστικών για την κορούλα μου» το έργο που χάρισε ο ποιητής στην κόρη του με τον ερχομό της το 1955. Το αποτέλεσμα είναι 6 τραγούδια με ισχυρή μελωδικότητα, μπαλάντες που έλκουν την καταγωγή τους από τα παιδικά τραγούδια και τα νανουρίσματα αλλά και από το έντεχνο τραγούδι της δεκαετίας του ‘70. Η επιλογή του Παντελή Θεοχαρίδη ως τραγουδιστή του δίσκου ιδιαιτέρως επιτυχημένη αφού καταφέρνει να αποδώσει το τρυφερό και ανθρώπινο πνεύμα των ποιημάτων και όχι το μελιστάλαχτο που πιθανόν να έφερνε μαζί της μια άλλη ερμηνευτική προσέγγιση. Η ορχήστρα, συμπαγής, στη φυσαρμόνικα ο σπουδαίος Μάνος Αβαράκης, στις κιθάρες και το μαντολίνο ο Μανώλης Ανδρουλιδάκης, στο κόντρα μπάσο ο Χάρης Μέρμηγκας και στο ακορντεόν ο Νίκος Παπαναστασίου. Συμμετέχει, επίσης, η ηθοποιός Ουρανία Μπασλή. Ένας δίσκος αλλοτινών καιρών και αισθημάτων που θέλει το χρόνο του και κυρίως την μαγεία για να μπορεί να εισέλθει κανείς στο “σώμα” του. Κι αυτό μόνο αφού βγει από το καθημερινό αγχωμένο και «προοδευτικό» του ρούχο…

 

 

3. Σαράντης Κασσάρας, «Carmina Graeca», ποίηση: Γιάννης Ρίτσος, εκδ. Lyra

«Πρωινό άστρο» και σε αυτόν τον δίσκο υπό μια άλλη όμως πιο ολιστική οπτική.  Ο συνθέτης είχε μάλιστα παρουσιάσει το έργο και ενώπιον του Ρίτσου το 1978. Οι συμφωνικές φόρμες και η επιλογή εν μέρει βαρύτονων και υψιφωνων τραγουδιστών απομακρύνουν μέρος του έργου αυτού από την αισθητική του Λεοντή, όπως παρουσιάστηκε ανωτέρω, προσδίδοντάς του περισσότερη λογιότητα και μια πιο κλασική εκδοχή των ποιημάτων  αλλά στερώντας τους τον ανθρώπινο χαρακτήρα, την απλότητα της στιγμής, την έκρηξη της αυθόρμητης χαράς όπως είναι ο ερχομός ενός παιδιού και το νέο σύμπαν που αυτό φέρνει μαζί του.  Ο Κασσάρας επηρρεασμένος και από τα μεγαλεπήβολα μουσικά οράματα του Μίκη Θεοδωράκη προσπάθησε να συνταιριάξει τη λαικότητα με την κλασική μουσική άλλοτε επιτυχημένα και άλλοτε μένοντας περισσότερο στο μέσο (παιδική χορωδία, ορχήστρα κ.τ.λ.) και όχι στο μήνυμα δηλαδή στην αυθύπαρκτη μελωδία. Ωστόσο και σε αυτόν το δίσκο το πρόσημο είναι θετικό αφού ούτε την πολυτέλεια έχουμε να ακούμε κάθε μέρα τόσο προσεγμένες παραγωγές ούτε την ευκαιρία να μας παρουσιάζονται έργα μελοποιημένης ποίησης από ικανούς νεότερους συνθέτες και μάλιστα στο επίπεδο της λόγιας  μουσικής.

 

Τα στοιχεία του δίσκου:

Τραγουδούν:

Μανώλης Μητσιάς, Τζένη Δριβάλα, Σοφία Μιχαηλίδου, Μπάμπης Τσέρτος, Καλλιόπη Βέττα, Νίκος Ανδρουλάκης, Τάκης Φάβιος, Αλέξανδρος Εμμανουηλίδης,
Θόδωρος Πάντσιος, Απόστολος Σωτηρούδης, Αλέξανδρος Τζιοβάνης

Συμμετέχουν:
Παιδική Χορωδία Δημήτρη Τυπάλδου (3, 8, 9, 10, 11, 14)
Χορωδία «Γιάννης Ρίτσος» Πολιτιστικού Συλλόγου «Ρίζες» Μονεμβασιάς (2, 4)
Διεύθυνση: Γιώργος Καλογεράκος
Χορωδία του ΟΤΕ Θεσσαλονίκης (2, 4, 8, 12, 14)
Διεύθυνση: Γιάννης Τσαουσίδης

Συμπράττουν οι σολίστ:
Σαράντης Κασσάρας: πιάνο / Χάρης Χατζηγεωργίου: βιολί, Νίκος Κιάκος: βιολί / Μανώλης Ανδρουλιδάκης: κιθάρα
Λαϊκή ορχήστρα
Δημήτρης Ρέππας: μπουζούκι / Δημήτρης Χιονάς: μπουζούκι / Νίκος Καινούργιος: κιθάρα / Βασίλης Καραχούτης: μπάσο
Ενορχήστρωση και διεύθυνση ορχήστρας: Σαράντης Κασσάρας
Διεύθυνση παραγωγής: «Αιολικό» Πνευματικό και Πολιτιστικό Κέντρο Δήμου Καισαριανής
Καλλιτεχνική επιμέλεια – Εκτέλεση παραγωγής: Λιάνα Μαλανδρενιώτη
Χαρακτικό εξωφύλλου: Βάσω Κατράκη
Φωτογραφικό υλικό: Αρχείο Έρης Ρίτσου

 

 

 

4. Νεκτάριος Καραντζής, «Ομήρου Οδύσσεια», εκδ. Lyra

O Νεκτάριος Καραντζής μελοποίησε αποσπάσματα από την Οδύσσεια όπως του ανατέθηκε από τη Δημοτική Κοινωφελή Επιχείρηση Ιθάκης (μια εκ των πατρίδων του Ομήρου). Η επιλογή των κειμένων/αποσπασμάτων έγινε από τον στιχουργό Μιχάλη Μπουρμπούλη και τον Άρη Δρουκόπουλο και στο τραγούδι/αφήγηση συναντάμε την πάντα πρωτοποριακή και ανήσυχη, Σαββίνα Γιαννάτου. Πρόκειται για ένα ιδιαίτερο έργο, όπως είναι φυσικό, αφενός μεν γιατί τα τραγούδια και οι αφηγήσεις στηρίχτηκαν στην πρωτότυπη γλώσσα κυρίως όμως γιατί ο Καραντζής, με διακεκριμένη θητεία στο χώρο της jazz και με σημαντικές συνεργασίες και συμμετοχές (παλαιό μέλος των Ευοι Ευαν συνεργασίες με το Trio Praxis, τη Μπάντα της Φλώρινας, το σεξτέτο του Φλωρου Φλωριδη κ.ά. και με έναν εξαιρετικό jazz δίσκο το 2002, «Terra incognita») δημιούργησε ένα ηχητικό περιβάλλον στο οποίο συνυπάρχουν τα φλάουτα, το κόρνο, το φαγκότο, το βιολί, το τσέλο και η άρπα με το σαντούρι, το ούτι και τα κρουστά (όλα παιγμένα από σημαντικούς δεξιοτέχνες). Η μουσική, ταξιδιωτική, όπως ταιριάζει στο ύφος του έργου πατά και στην ελληνική παράδοση (π.χ. το σαντούρι δένει αρμονικότατα με το όλο πνεύμα) και  μεταφέρει στις περιπέτειες του Οδυσσέα χωρίς ένταση και επιτήδευση, αλλά με την ευκινησία και την ευγένεια που χαρακτηρίζουν το έπος. Η φωνή της Γιαννάτου, απαλή, μελωδική, εκφραστική, χωρίς τους «αγαπητούς» της λαρυγγισμούς και χωρίς να βασίζεται στο αρχαϊκό μέτρο, -αυτό από φιλολογικής πλευράς εντάσσεται στα αρνητικά του εγχειρήματος-  υπηρετεί την αφηγηματική ροή.  Πρόκειται, λοιπόν, για ένα δίσκο τόσο με χρηστική σημασία (κάλλιστα θα μπορούσε να αποτελέσει εκπαιδευτικό εργαλείο των καθηγητών στα σχολεία) όσο και με αυτοτελή αξία ακόμα και αν ο συνθέτης περιόρισε τη φαντασία του σεβόμενος το βαρύ όνομα του μελοποιήμενου κειμένου.

 

 

5. Κώστας Δημουλέας, «Η κομμώτρια και ο θάνατος», εκδ. Lyra

Στην πρώτη του ουσιαστικά δισκογραφική εργασία -με τραγούδια- ο νέος μουσικός-συνθέτης Κώστας Δημουλέας επιλέγει δυο ποιητές του ομοιοκατάληκτου στίχου, τον Ηλία Λάγιο και και τον Γιώργο Κοροπούλη στο λόγο των οποίων δομεί έναν δίσκο με κινηματογραφική αισθητική -σαν αποσπάσματα από μια ταινίας «πόλης» όπως αρμόζει και στην ποιητική των δυο ποιητών. Ροκ, μπλουζ, τζαζ στοιχεία και μια κλασική ενορχηστρωτική ματιά, αναλόγως το πνεύμα του κάθε τραγουδιού. Ο συνθέτης ανέδειξε το σαρκασμό, την ποιητική ειρωνεία και την αφηγηματικότητα του ποιητικού λόγου του Λάγιου και του Κοροπούλη, και σε αυτό συνέβαλε και η επιλογή της Σωτηρίας Λεονάρδου σε τέσσερα τραγούδια, η φωνή της οποίας -τραγικά ειρωνική- έδεσε με το υλικό. Και οι άλλοι ερμηνευτές (Βασίλης Γισδάκης, Παυλίνα Κατσή, Περικλής Μπισκίνης, Κώστας Μπουγιώτης) θα πρέπει να τονίσουμε απέδωσαν αρκετά «θεατρικά» τα τραγούδια, πιθανόν σύμφωνα με τις οδηγίες του συνθέτη. Στα εννέα, λοιπόν, τραγούδια του δίσκου ο ακροατής περιδιαβαίνει τους δρόμους της Αθήνας, με τον κλαυσίγελω της πραγματικότητας να του μεταφέρεται μουσικοποιητικά…

 

Πηγή

Το 2012 ανακηρύχθηκε «Έτος Νικηφόρου Βρεττάκου»

Το Υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού ανακήρυξε το 2012 «Ετος Βρεττάκου»  με αφορμή την επέτειο των 100 χρόνων από τη γέννηση του Λάκωνα ποιητή Νικηφόρου Βρεττάκου και ανέθεσε στο Εθνικό Κέντρο Βιβλίου (ΕΚΕΒΙ) τον επιτελικό σχεδιασμό και την υλοποίηση του προγράμματος.

Ο Νικηφόρος Βρεττάκος (1912-1991) αποτελεί σημαντικό κεφάλαιο στην εξέλιξη της νεοελληνικής γραμματείας. Το έργο του εκτιμήθηκε στην εποχή του -μια μεγάλη περίοδο ζυμώσεων, πνευματικών, κοινωνικών και πολιτικών για τον ελληνισμό- ενώ εξακολουθεί να διαβάζεται και να συγκινεί τις νεότερες γενιές αναγνωστών. Εχουν κυκλοφορήσει 39 ποιητικές συλλογές του (μεταξύ άλλων: «Φιλοσοφία των λουλουδιών», «Ο Προμηθέας ή Το παιχνίδι μιας μέρας», «Το βάθος του κόσμου», «Ο Ταΰγετος και η σιωπή» κ.ά.).

Για την προετοιμασία του έργου το ΕΚΕΒΙ θα συνεργαστεί στενά με τη Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Σπάρτης η οποία διαθέτει το πλήρες αρχείο του ποιητή (http://www.nikiforos.edu.gr/), καθώς και με πολιτιστικούς φορείς της Λακωνίας.

(Δείτε το πλήρες βιογραφικό του στο Αρχείο Ελλήνων Λογοτεχνών του ΕΚΕΒΙ)

http://www.ekebi.gr/speech/player/player.swf

πηγή

Απολείπειν ο θεός Αντώνιον (Κ.Π.Καβάφης)

ΑΠΟΛΕΙΠΕΙΝ Ο ΘΕΟΣ ΑΝΤΩΝΙΟΝ

Σαν έξαφνα, ώρα μεσάνυχτ’, ακουσθεί
αόρατος θίασος να περνά
με μουσικές εξαίσιες, με φωνές —
την τύχη σου που ενδίδει πια, τα έργα σου
που απέτυχαν, τα σχέδια της ζωής σου
που βγήκαν όλα πλάνες, μη ανοφέλετα θρηνήσεις.
Σαν έτοιμος από καιρό, σα θαρραλέος,
αποχαιρέτα την, την Αλεξάνδρεια που φεύγει.
Προ πάντων να μη γελασθείς, μην πείς πως ήταν
ένα όνειρο, πως απατήθηκεν η ακοή σου·
μάταιες ελπίδες τέτοιες μην καταδεχθείς.
Σαν έτοιμος από καιρό, σα θαρραλέος,
σαν που ταιριάζει σε που αξιώθηκες μια τέτοια πόλι,
πλησίασε σταθερά προς το παράθυρο,
κι άκουσε με συγκίνησιν, αλλ’ όχι
με των δειλών τα παρακάλια και παράπονα,
ως τελευταία απόλαυσι τους ήχους,
τα εξαίσια όργανα του μυστικού θιάσου,
κι αποχαιρέτα την, την Αλεξάνδρεια που χάνεις.

~ Κωνσταντίνος Π. Καβάφης (1911)

Νυχτερινό (Πάνος Θασίτης)

ΝΥΧΤΕΡΙΝΟ

Είμαστε δυο άνεμοι νυχτερινοί
Πουθενά πάνω σ’ εμάς δε βρίσκεται ένας δρόμος
Ένα τέλος μια αρχή ένα σχήμα

Υποθέτοντας τους εαυτούς μας αγαπιόμαστε
Για τον τρόμο και τον ίλιγγο του αγνώστου μας
Για τη μοναχική συνάντησή μας πέρ’ απ’ το χνούδι του Κόσμου.
Αγάπη μου
Σεισμέ του νου μου.

~ Πάνος Θασίτης , Από τη συλλογή Δίχως κιβωτό (1951)

Ο νεκρός ποιητής (Πάνος Θασίτης)

Ο ΝΕΚΡΟΣ ΠΟΙΗΤΗΣ

Δεν είμ’ εδώ που ψάχνεις.

Τι γυρεύω εγώ μες στα λουλούδια
στ’ αβάσταχτο φως του φεγγαριού.

Στις αίθουσες που οι ρήτορες
εκπολιτίζουν το κοινό
με τα φαντάσματά μας.

Τι γυρεύω.

~ Πάνος Θασίτης , Από τη συλλογή Σχιστολιθικά (1983)

Τα μάτια σου (Γιάννης Ανδρικόπουλος)

ΤΑ ΜΑΤΙΑ ΣΟΥ

Στα μάτια σου θάλασσα ξανοίγει
πλατει – ντύνονται μ’άνθη ώς πέρα οι κάμποι
μα είναι φορές που σά διαμάντι λάμπει
το δάκρυ – κι ο καημός,βρόχι,με πνίγει.

Σαν κάτι απ’ την καρδιά μου νάχη φύγει,
που η πίκρα της ζωής την τρώει σαν κάμπη.
Τα μάτια σου γελάνε – ουράνια θάμπη
εντός μου πλυμμυράνε μ’ ένθεα ρίγη.

Τα μάτια σου ένα τρέμουλο,ένα χάδι,
κ’ έτσι γλυκά-γλυκά που με κοιτάνε
τα πιο μεγάλα πάθη μού ξυπνάνε

και θάθελα ένα ωχρό θλιμμένο βράδι,
που αγνάντια τους θε νάμαι και σιμά τους,
το θάνατο να βρω στ’ ανάβλεμμά τους.

~ Γιάννης Ανδρικόπουλος (1930) ~

Περιήγηση ἄρθρων